Tiếng chuông từ nhà thờ phía xa vọng lại, trầm đục và tan loãng trong màn sương mù đặc quánh của vùng đất Nam Kỳ những năm đầu thế kỷ XX. Cái lạnh của buổi sớm mai không chỉ thấm qua lớp áo bà ba vải thô mỏng mảnh mà còn len lỏi vào tận tủy xương, khiến Lâm – giờ đây là con Na – khẽ rùng mình.
Cô nhìn xuống đôi bàn tay mình. Đôi bàn tay vốn dĩ chỉ quen cầm bút vẽ, gõ bàn phím trong những văn phòng máy lạnh chạy vù vù ở thế kỷ 21, nay lại chằng chịt những vết chai sần và vết xước chưa kịp lên da non. Một sự trớ trêu của tạo hóa. Kẻ từng sống trong nhung lụa, coi việc tiêu tiền như một bản năng, giờ đây lại phải thức dậy từ khi gà chưa kịp gáy điểm canh tư để gánh nước, quét sân.
Lâm, hay đúng hơn là Na, hít một hơi thật sâu cái không khí nồng mùi bùn đất và lá mục. Cô xách chiếc thùng gỗ nặng trịch, bước thấp bước cao về phía gian nhà chính của phủ họ Dương. Ngôi nhà này là một sự pha trộn kỳ lạ: những hàng cột gỗ lim đen bóng, chạm trổ rồng phượng tinh xảo theo lối cổ, nhưng ngoài hiên lại treo mấy chiếc đèn lồng kiểu Pháp và những ô cửa kính màu sặc sỡ. Nó giống như một biểu tượng của thời đại – một sự giao thoa cưỡng ép, hào nhoáng nhưng cũng đầy rẫy rạn nứt.
“Na! Mày làm cái gì mà lờ đờ như xác không hồn thế hả?” – Tiếng bà quản gia rít qua kẽ răng, kèm theo cái lườm sắc lẹm – “Mau mang nước ấm vào buồng cho Mợ. Mợ dậy rồi đấy.”
Na cúi đầu, che đi ánh mắt sắc sảo không thuộc về một kẻ hạ nhân. “Dạ, em đi ngay.”
Tiếng “em” thốt ra từ đầu môi vẫn còn khiến cô cảm thấy ngượng nghịu. Ở thế giới cũ, cô là tiểu thư, là sếp, là người được kẻ đón người đưa. Ở đây, cô là con Na, một sinh linh thấp cổ bé họng, là cái bóng mờ nhạt trong dinh thự lộng lẫy này. Nhưng Na biết, cô không thể để lộ sơ hở. Trong cái xã hội thực dân nửa phong kiến này, một kẻ có hành tung lạ lùng rất dễ bị gán cho tội làm loạn hoặc tà ma ngoại đạo.
Na bước vào gian buồng phía đông. Mùi trầm hương dịu nhẹ quyện với mùi phấn nụ thoang thoảng tạo nên một bầu không khí u uẩn nhưng thanh tao. Trên chiếc giường gỗ trắc khảm xà cừ, một bóng dáng mảnh mai đang ngồi tĩnh lặng.
Mợ Dương.
Vợ của cậu cả nhà họ Dương, người đàn bà mà cả vùng này đều biết tiếng bởi vẻ đẹp đài các nhưng cũng bởi cả nỗi bất hạnh đeo đẳng: hai năm về làm dâu, bụng vẫn phẳng lì như mặt nước hồ mùa thu. Trong cái thời mà “bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại”, việc không có con nối dõi giống như một bản án tử hình lơ lửng trên đầu người phụ nữ.
Na khẽ đặt chậu nước đồng xuống giá, tiếng động nhỏ đến mức gần như không nghe thấy. Cô tiến lại gần, quỳ xuống bên cạnh giường, giọng nói hạ thấp hết mức:
“Mợ… em mang nước ấm vào rồi ạ. Để em hầu mợ rửa mặt.”
Mợ Dương không đáp ngay. Nàng vẫn nhìn đăm đăm ra cửa sổ, nơi những giọt sương sớm đang đọng lại trên nhành lan rừng, run rẩy rồi tan biến. Ánh sáng mờ ảo của buổi sớm hắt lên khuôn mặt nàng, làm nổi bật sống mũi thanh tú và đôi môi hơi tái nhợt. Đôi mắt nàng – thứ mà Na luôn cảm thấy ám ảnh – chứa đựng một nỗi buồn sâu thẳm, như một giếng nước cổ không đáy, tĩnh lặng đến mức đáng sợ.
“Na đó hả?” – Giọng Mợ khàn nhẹ, nghe như tiếng tơ lụa cọ xát vào nhau – “Cậu có về đêm qua không?”
Cánh tay đang nhúng khăn vào nước của Na khựng lại. Cô biết câu trả lời, và cô cũng biết câu trả lời ấy sẽ cứa thêm một nhát vào lòng người đàn bà trước mặt.
“Dạ… Cậu cả đêm qua bận việc bên dinh tỉnh trưởng. Nghe nói quan trên mời cậu ở lại dùng bữa tối rồi nghỉ lại đó luôn để sáng nay đi săn với mấy ông Tây ạ.”
Mợ Dương khẽ nhếch môi. Một nụ cười chua chát, thoáng qua nhanh đến mức nếu không quan sát kỹ, Na đã nghĩ mình nhìn lầm. Nàng xoay người lại, mái tóc đen dài xõa tung trên vai như một dòng suối bóng mượt.
“Đi săn… Ừ, cậu lúc nào cũng bận rộn với những thú vui đại sự.”
Nàng đưa tay ra. Những ngón tay búp măng trắng muốt, thon dài nhưng lạnh ngắt. Na đón lấy đôi bàn tay ấy, dùng chiếc khăn ấm áp nhẹ nhàng lau đi lớp bụi mờ của thời gian và nỗi buồn đang bám trụ trên đó. Khi những ngón tay của hai người chạm nhau, một luồng điện lạ kỳ như chạy dọc sống lưng Na. Cô cảm nhận được sự run rẩy rất khẽ từ phía Mợ.
“Mợ đừng nghĩ ngợi nhiều, tổn hại sức khỏe. Để em chải tóc cho mợ nhé?” – Na dịu dàng đề nghị, cố gắng dùng tông giọng trấn an nhất có thể.
Mợ Dương khẽ gật đầu, ngồi xuống trước chiếc gương lớn bằng đồng. Na cầm chiếc lược sừng, bắt đầu chải những lọn tóc đen nhánh. Trong gương, hai khuôn mặt hiện ra. Một bên là vẻ đẹp u sầu, quyền quý của một phu nhân hào môn; một bên là gương mặt lấm lem nhưng đôi mắt lại sáng quắc, chứa đựng tư duy của một con người đến từ tương lai.
“Na này…” – Mợ Dương bất chợt lên tiếng, mắt vẫn nhìn vào hình ảnh phản chiếu của Na trong gương – “Em có thấy mợ đáng thương không?”
Câu hỏi đột ngột khiến chiếc lược trên tay Na hơi chững lại. Cô nhìn sâu vào đôi mắt trong gương của Mợ. Sự chân thành của Lâm – một linh hồn hiện đại vốn luôn coi trọng quyền bình đẳng và thấu cảm – trỗi dậy. Cô không trả lời theo kiểu của một con hầu khúm núm.
“Mợ không đáng thương. Mợ chỉ là đang cô đơn trong chính ngôi nhà của mình thôi.”
Mợ Dương hơi sững người. Nàng quay phắt lại, nhìn thẳng vào mắt Na. Trong cái không gian chật hẹp của buồng riêng, hơi thở của hai người như quyện vào nhau. Sự bộc trực của Na là một thứ gì đó quá đỗi xa lạ trong cái phủ đệ đầy rẫy những lời nịnh nọt và dối trá này.
“Em… em nói gì?”
Na không né tránh ánh nhìn ấy. Cô đặt chiếc lược xuống, can đảm nắm lấy gấu áo của Mợ, một hành động vốn dĩ là phạm thượng nhưng lúc này lại mang đầy ý nghĩa an ủi.
“Em nói, mợ đẹp và mợ xứng đáng được trân trọng. Chuyện con cái là do ý trời, không phải lỗi của mợ. Nếu người ta không thấy được giá trị của mợ, thì đó là mù quáng của người ta, không phải sự thấp kém của mợ.”
Mợ Dương bàng hoàng. Những lời này, chưa một ai từng nói với nàng. Mẹ chồng nàng chỉ biết chì chiết về “cái bụng không biết đẻ”, chồng nàng chỉ coi nàng như một món đồ trang trí cho sự giàu sang, còn đám người hầu kẻ hạ chỉ dám nhìn nàng bằng ánh mắt thương hại hoặc mỉa mai sau lưng.
Một giọt nước mắt, trong suốt như pha lê, chậm rãi lăn dài trên gò má mịn màng của Mợ. Nàng không lau đi, cũng không quay mặt đi. Nàng cứ thế nhìn Na, như thể lần đầu tiên nàng thực sự nhìn thấy một con người, chứ không phải một con hầu.
“Em thật lạ, Na ạ. Em không giống bất kỳ đứa con gái nào mợ từng gặp.”
Na mỉm cười, một nụ cười thoáng chút bí ẩn. “Bởi vì em không nhìn mợ bằng đôi mắt của một con hầu, mà nhìn bằng đôi mắt của một người… hiểu mợ.”
Đúng lúc đó, từ bên ngoài vang lên tiếng giày da nện xuống sàn gỗ rôm rốp, kèm theo giọng nói hống hách của một người đàn ông và tiếng cười đùa của mấy tên lính. Cậu cả đã về. Và theo sau đó là mùi rượu vang rẻ tiền quyện với mùi thuốc lá nồng nặc.
Mợ Dương giật mình, vẻ yếu đuối vừa rồi biến mất trong chớp mắt, thay vào đó là chiếc mặt nạ lạnh lùng, vô cảm thường thấy. Nàng vội vàng đứng dậy, chỉnh lại tà áo dài.
“Mau, Na! Thu dọn chỗ này đi. Cậu vào thấy em đứng đây nói chuyện phiếm là cậu quở phạt đấy.”
Na nhanh chóng bưng chậu nước định lui ra, nhưng trước khi bước qua cánh cửa, cô khẽ quay đầu lại. Mợ Dương lúc này đang đứng quay lưng về phía cô, đôi vai gầy khẽ run lên dưới lớp vải lụa mỏng. Na siết chặt nắm tay. Ở thế giới hiện đại, cô là người làm chủ vận mệnh của mình. Ở đây, cô nhất định cũng sẽ không để người đàn bà này phải tàn héo trong cái lồng son rực rỡ này.
Bước ra đến hành lang, Na chạm mặt Cậu cả - một người đàn ông với vẻ ngoài bóng bẩy trong bộ âu phục đắt tiền nhưng ánh mắt lại vằn lên những tia đỏ của sự trụy lạc. Đi bên cạnh hắn là một viên sĩ quan Pháp da trắng, mũi lõ, đang thao thao bất tuyệt bằng thứ tiếng Pháp ngọng nghịu.
“Chào Cậu ạ.” – Na cúi đầu, lách người sang một bên.
Cậu cả dừng lại, nhìn Na bằng ánh mắt dò xét, rồi hừ lạnh một tiếng:
“Con ranh này dạo này trông khác thế? Liệu mà hầu hạ Mợ cho cẩn thận, không có con nối dõi đã là một cái nhục của cái nhà này rồi, đừng để tao thấy cảnh nhà cửa luộm nhuộm nữa.”
Hắn nói xong liền cười ha hả với viên sĩ quan Pháp, như thể việc sỉ nhục vợ mình trước mặt người ngoài là một chiến tích lẫy lừng. Na cúi mặt, che đi tia lửa giận đang bùng lên trong đáy mắt. Cô bước nhanh về phía nhà bếp, nhưng trong đầu đã bắt đầu hình dung ra một kế hoạch.
Lâm không chỉ xuyên không để sống sót. Cô mang theo cả kiến thức, tư duy và sự kiêu hãnh của một phụ nữ hiện đại. Nếu Mợ Dương là một đóa hoa đang héo úa, cô sẽ là nguồn nước, là ánh sáng, dù cho phải đối đầu với cả cái trật tự phong kiến thối nát này.
Tiếng cười của Cậu cả vẫn vang vọng từ sảnh chính, át cả tiếng gió rít qua những khe cửa. Na đứng trong góc tối của gian bếp, nhìn những làn khói bốc lên từ bếp củi, đôi môi khẽ mím lại. Một lời gọi "Mợ", một tiếng xưng "em", sự khởi đầu của một mối dây liên kết không thể cắt đứt đã bắt đầu từ giây phút ấy, giữa mùi hương trầm và hơi lạnh của sương sớm.
"Mợ à, em sẽ không để mợ phải chìm trong bóng tối này đâu." – Na thì thầm, giọng nói tan vào tiếng lửa cháy lách tách.
Cái xã hội này có thể nghèo nàn về vật chất, có thể lạc hậu về tư tưởng, nhưng trái tim con người thì ở thời đại nào cũng giống nhau – đều khao khát được thấu hiểu và được yêu thương. Và Lâm, trong thân xác con Na, chính là biến số duy nhất mà định mệnh đã ném vào cuộc đời u tối của Mợ Dương.
Một ngày mới bắt đầu, không chỉ bằng ánh nắng xé tan màn sương, mà còn bằng một mầm mống phản kháng âm thầm đang trỗi dậy trong lòng người con gái đến từ tương lai. Trận chiến chống thực dân Pháp đang sục sôi ngoài kia, và ngay trong phủ họ Dương này, một trận chiến khác cũng vừa mới khai màn – trận chiến vì tự do của những tâm hồn bị giam cầm.
Nếu thấy truyện hay, đạo hữu có thể ném cho tác giả vài viên Linh Thạch để lấy tinh thần bạo chương!
