Sáng thứ Ba, Tạ Hoài Cẩn nhận được một cuộc gọi từ giáo viên chủ nhiệm ngay trước giờ vào lớp.
Không có chuyện gì nghiêm trọng. Cô chỉ muốn xác nhận danh sách học sinh đăng ký tham gia buổi tư vấn hướng nghiệp tuần sau, đồng thời hỏi cậu có muốn chuẩn bị một vài câu hỏi dành cho khách mời hay không.
Hoài Cẩn suy nghĩ rồi đồng ý.
Sau khi kết thúc cuộc gọi, cậu mở cuốn sổ ghi chép, viết thêm mấy dòng bên dưới danh sách những điều cần tìm hiểu.
Tâm lý học:
* Chương trình đào tạo.
* Những lĩnh vực chuyên sâu.
* Công việc sau khi tốt nghiệp.
Quản trị kinh doanh:
* Quản lý và tổ chức doanh nghiệp.
* Tài chính, chiến lược kinh doanh.
* Những kỹ năng cần có.
Cậu nhìn danh sách một lúc rồi cất sổ vào cặp.
Trước đây, khi nghĩ đến tương lai, Hoài Cẩn thường chỉ hình dung một cách mơ hồ rằng mình muốn làm điều gì đó có ý nghĩa. Nhưng càng tìm hiểu, cậu càng nhận ra một mong muốn không thể tự biến thành con đường.
Muốn đi đến đâu, trước tiên phải hiểu nơi đó có những gì.
Và muốn hiểu, cậu cần bắt đầu từ những câu hỏi cụ thể.
⸻
Giờ ra chơi, Lục Vân Tử mang một tờ giấy đến đặt trước mặt Hoài Cẩn.
“Cậu xem giúp tôi cái này.”
Hoài Cẩn nhìn xuống.
Đó là phiếu đăng ký hoạt động tranh biện của câu lạc bộ Vân Tử dự định tham gia. Bên dưới phần thông tin cá nhân có một câu hỏi dành cho thành viên mới:
Theo bạn, điều gì quan trọng nhất khi bảo vệ một quan điểm?
Hoài Cẩn đọc xong, ngước mắt nhìn bạn.
“Cậu muốn tôi làm hộ à?”
“Không. Tôi muốn nghe ý kiến của cậu.”
“Vậy cậu tự suy nghĩ trước đi.”
“Tôi suy nghĩ rồi, nhưng muốn xem cậu có ý kiến khác không.”
Hoài Cẩn đặt quyển sách xuống.
“Cậu nghĩ điều gì quan trọng nhất?”
Vân Tử kéo ghế lại gần.
“Tôi nghĩ phải có lập luận đủ mạnh. Nếu nói mà không thuyết phục được người khác thì tranh biện để làm gì?”
“Còn bằng chứng?”
“Thì phải có bằng chứng chứ.”
“Vậy nếu cậu có lập luận rất chặt chẽ, nhưng dữ kiện ban đầu sai thì sao?”
Vân Tử im lặng.
Hoài Cẩn tiếp tục:
“Hoặc cậu chỉ chọn những bằng chứng ủng hộ quan điểm của mình, còn những thông tin trái ngược thì bỏ qua. Khi ấy, cậu có thể khiến người khác tin mình, nhưng chưa chắc cậu đã đúng.”
“Thế theo cậu, điều quan trọng nhất là gì?”
Hoài Cẩn suy nghĩ vài giây.
“Có lẽ là khả năng kiểm tra lại chính quan điểm của mình. Bảo vệ một ý kiến không có nghĩa là phải giữ nó bằng mọi giá. Nếu xuất hiện bằng chứng tốt hơn, cậu nên sẵn sàng điều chỉnh.”
Cậu không định trở thành người luôn đưa ra lời khuyên cho bạn bè. Nhưng đôi khi, chỉ cần đặt đúng câu hỏi, người ta đã có thể tự nhìn thấy điều mình bỏ sót.
⸻
Buổi chiều, sau khi tan học, Hoài Cẩn ở lại thư viện để hoàn thành bài tập.
Trong lúc tìm tài liệu, cậu tình cờ gặp một cuốn sách về tư duy phản biện. Cậu lật qua vài trang, bắt gặp một nội dung nói về xu hướng con người ưu tiên những thông tin phù hợp với niềm tin sẵn có của mình.
Cậu dừng lại đọc kỹ hơn.
Điều này khiến cậu nhớ đến lời đồn trong trường tuần trước.
Khi một thông tin phù hợp với điều người ta vốn nghi ngờ, họ có thể dễ dàng tin nó hơn. Sau đó, những lời kể tiếp theo lại khiến niềm tin ấy ngày càng vững chắc, dù chưa có bằng chứng đáng tin cậy.
Cậu chưa muốn kết luận mình đã hiểu đầy đủ cơ chế ấy. Những gì đọc được mới chỉ là bước đầu, nhưng cậu muốn tìm thêm nghiên cứu và ví dụ để hiểu rõ hơn.
Đúng lúc đó, điện thoại rung lên.
Mẹ cậu nhắn tin hỏi tối nay có muốn ăn món gì không.
Hoài Cẩn trả lời rằng món nào cũng được, miễn là không quá cay.
Một lát sau, mẹ gửi lại biểu tượng đồng ý.
Cậu nhìn màn hình rồi bật cười nhẹ.
Những câu chuyện trong sách có thể phức tạp, nhưng cuộc sống của cậu vẫn được tạo nên từ những điều rất bình thường: một bữa cơm gia đình, bài tập chưa hoàn thành, những cuộc đấu khẩu với Vân Tử và những tin nhắn ngắn ngủi từ bạn bè.
Cậu không thấy những điều ấy nhàm chán.
Ngược lại, cậu nghĩ chúng đáng được trân trọng chính vì không phải ngày nào cũng có biến cố lớn xảy ra.
⸻
Khi Hoài Cẩn về đến nhà, cha cậu đang ngồi trong phòng làm việc.
Cửa phòng khép hờ. Trên bàn là một số tài liệu được sắp xếp ngay ngắn, bên cạnh có chiếc máy tính vẫn đang mở.
Hoài Cẩn định đi thẳng về phòng thì cha gọi lại.
“Cẩn này, vào đây một lát.”
Cậu bước vào.
“Có chuyện gì vậy cha?”
Cha cậu chỉ chiếc ghế đối diện.
“Ngồi đi. Cha muốn hỏi con một chuyện.”
Hoài Cẩn ngồi xuống, chờ đợi.
“Nếu sau này con có cơ hội làm một công việc rất tốt, nhưng công việc ấy không phải điều con thực sự yêu thích, con sẽ lựa chọn thế nào?”
Cậu hơi bất ngờ.
“Cha đang hỏi giả định thôi ạ?”
“Ừ. Cứ xem như một câu hỏi để suy nghĩ.”
Hoài Cẩn im lặng một lúc.
“Nếu công việc đó có nhiều ưu điểm, con sẽ tìm hiểu xem mình có thể thích nghi với nó không. Nhưng nếu nó hoàn toàn không phù hợp với mục tiêu của con, con sẽ cân nhắc kỹ trước khi đồng ý.”
“Vậy nếu công việc ấy có thể đem lại cho con rất nhiều lợi ích thì sao?”
“Lợi ích cũng cần được xem xét. Nhưng con nghĩ phải biết mình sẽ đánh đổi những gì.”
Cha cậu khẽ gật đầu.
“Con có nghĩ một người nên chọn con đường an toàn hay con đường mình mong muốn không?”
“Con nghĩ còn tùy vào hoàn cảnh. Không phải ai cũng có điều kiện để lựa chọn hoàn toàn theo sở thích. Nhưng nếu có thể chuẩn bị từ sớm, con muốn mình có đủ năng lực để được lựa chọn thay vì chỉ có thể chấp nhận lựa chọn duy nhất.”
Căn phòng yên lặng trong vài giây.
Cha cậu nhìn con trai, ánh mắt thoáng hiện lên vẻ hài lòng.
“Con đã suy nghĩ nhiều hơn trước rồi.”
“Vì con đang tìm hiểu chuyện đại học thôi ạ.”
“Đó cũng là một phần của trưởng thành.”
Ông dừng lại, rồi hỏi tiếp:
“Còn nếu một ngày con phát hiện những gì mình từng tin tưởng không hoàn toàn đúng thì sao?”
Hoài Cẩn không trả lời ngay.
Câu hỏi này khiến cậu nghĩ đến nhiều thứ hơn một lựa chọn nghề nghiệp.
Cuối cùng, cậu nói:
“Con sẽ tìm hiểu xem sự thật là gì. Nếu con đã hiểu sai, con sẽ sửa lại suy nghĩ của mình. Nhưng con cũng muốn biết vì sao mình lại tin điều đó ngay từ đầu.”
Cha cậu nhìn cậu thật lâu, sau đó mỉm cười.
“Được. Cha chỉ mong con luôn giữ được cách suy nghĩ ấy.”
Hoài Cẩn không hiểu tại sao cha lại hỏi những câu như vậy, nhưng cậu cũng không nghĩ quá nhiều.
Có lẽ người lớn đôi khi muốn biết con cái mình đang trưởng thành đến đâu.
“Con sẽ cố gắng.”
Cậu đứng dậy, chào cha rồi trở về phòng.
Cánh cửa khép lại.
Cha cậu ngồi yên bên bàn làm việc, ánh mắt dừng trên tập tài liệu trước mặt.
Có những chuyện ông chưa thể nói với con trai vào lúc này.
Không phải vì ông không tin Hoài Cẩn có thể hiểu, mà bởi ông muốn con có thêm thời gian để tự xây dựng suy nghĩ và lựa chọn của riêng mình.
Ông biết sẽ có ngày những bí mật ấy không thể tiếp tục được giữ kín.
Nhưng ngày đó chưa đến.
⸻
Đêm xuống, Hoài Cẩn hoàn thành bài tập rồi mở cuốn sổ ghi chép.
Cậu viết một câu ở cuối trang:
Muốn hiểu thế giới, trước hết phải học cách nghi ngờ những kết luận của chính mình.
Cậu nhìn dòng chữ một lúc, sau đó khép sổ lại.
Ngày hôm nay không có chuyện gì đặc biệt xảy ra.
Cậu vẫn chưa quyết định được ngành đại học sẽ theo học. Những câu hỏi về tương lai vẫn còn đó, và cậu biết mình sẽ phải dành nhiều thời gian hơn để tìm câu trả lời.
Nhưng Hoài Cẩn không còn cảm thấy cần phải vội vàng.
Cậu tin rằng chỉ cần tiếp tục học hỏi, những lựa chọn trước mắt rồi sẽ dần rõ ràng hơn.
Cậu không biết rằng, trong khi mình đang từng bước tìm hiểu thế giới bên ngoài, có một phần thế giới của chính mình vẫn còn nằm sau cánh cửa chưa được mở.
Và đến một ngày, cậu sẽ phải tự mình quyết định cách đối diện với nó.
Nếu thấy truyện hay, đạo hữu có thể ném cho tác giả vài viên Linh Thạch để lấy tinh thần bạo chương!
